afb De baan van de zon bepaalt het ritme van de natuur en ... van de pelgrim. Geoffrey Chaucer schrijft er al over in zijn Canterbury Tales (1387 - 1400):“Wanneer april met zijn zoete regensDe droogte van maart doordrenkt heeft,En ieder adertje gewassen met het sapDat maakt dat bloemen bloeien, (..)Dan willen mensen op pelgrimages gaan.”(uit: Canterbury Tales - verhalen die pelgrims, onderweg naar het heiligdom van Thomas Becket in Canterbury, Engeland, elkaar vertellen)Op het nog oudere, grote timpaan van Vézelay wordt het ritme van de seizoenen verbeeld door de daarmee verbonden werkzaamheden op het land en door de tekens van de dierenriem. Dit symboliseert bovendien de samenhang van het aardse leven met het heel-al.Hierna volgen we de seizoenen en de middelste halfboog van het timpaan, om Christus en zijn apostelen. link naar afb timpaan (PDF)? *filmtip: Dans van de Nieuwe Adam, een reis door het grote timpaan van Vézelay (2024) > Maison du Visiteur Winter(langste nacht, zonnewende rond 21 december)Hartje winter wordt er niet gewerkt op het land. Op het timpaan zien we twee mensen, binnen. De linker zit bij het vuur en houdt een hand erboven, om zich te verwarmen. Buiten is het stil. De akkers zijn kaal en bevroren, maar diep onder de grond kiemt nieuw leven. Boven Vézelay vliegen grote formaties kraanvogels terug naar hun broedgebieden in het noorden.De huiselijke haard verwarmt en is mooi een symbool van het vertrouwde leven. Draait dat volop door in de winter, nu we onafhankelijk lijken van het land? Of is de winter ook voor ons een goed moment om even stil te staan, om te kunnen luisteren naar een stem diep vanbinnen. Misschien klinkt, eerst nog heel zacht, een oproep om je comfortzone te verlaten en op pad te gaan?Sterrenbeelden: steenbok, waterman, vissen afb afb Lente(nacht = dag, equinox rond 21 maart) De naam van het seizoen verwijst naar het lengen van de dagen (lengte). De kracht van de zon wordt voelbaar. Overal ontstaat nieuw leven: planten steken voorzichtig hun kop op, wijnranken lopen uit, zwaluwen komen terug op hun plek en bouwen nieuwe nesten. Op het timpaan loopt én zwemt een stier met een vissenstaart... Een krachtig symbool van transformatie. Tijdens de Paaswake in de basiliek zingen de broeders en zusters van de Fraternités Monastiques de Jérusalem het Exsultet (Juich!), om de verrijzenis van Christus te vieren. De volgende morgen, het is nog donker, wordt tussen wijngaarden bij Vézelay een paasvuur ontstoken. Kort daarna kleurt de horizon in het oosten en laten de eerste vogels zich horen. In een boog trekken pelgrims om de eeuwige heuvel naar het klooster La Cordelle, pratend, biddend, zingend, soms dansend. Het is immers feest. Het feest van verrijzenis, terugkeer, nieuw leven.Andere pelgrims zijn al onderweg naar het zuiden, als omgekeerde trekvogels. Onderweg zullen meer en meer pelgrims aanhaken, samen optrekkend naar Santiago de Compostela.Sterrenbeelden: ram, stier, tweelingen. Zomer(langste dag, zonnewende rond 21 juni)De aarde staat in het volle licht van de zon, alles groeit en bloeit. Soms is het teveel van het goede: de hitte schroeit het land, waarna slagregens vernietigend toeslaan. Op het timpaan haalt een boer zijn eerste oogst binnen. Buiten, onderaan de heuvel, worden sappige kersen verkocht.In de basiliek tekent de zon, rond de middag (zonnetijd), een lichtpad vanaf het beeld van de profeet Johannes (de Doper) naar het altaar. Vaak is er een spontaan, stil ritueel van mensen die in het licht stilstaan, daar mediteren, dan doorlopen naar de volgende lichtplek, en zo verder, negen keer. Het herinnert aan labyrinten in kathedralen, zoals in Chartres, waar gelovigen die niet naar Santiago, Rome of Jeruzalem konden reizen, een symbolische pelgrimstocht maakten, ter plekke.Is jouw reis van betekenis? Wat groeit en bloeit er bij jou? Welke ‘oogst’ haal jij binnen?Sterrenbeelden: kreeft, leeuw, maagd. afb afb Herfst(dag = nacht, equinox rond 21 september) De naam van het seizoen is afgeleid van het Germaanse harbista, evenals het Engelse harvest. Herfst betekent dus: oogsttijd. Appels, pruimen, druiven, noten worden geoogst en verwerkt. Dagen en nachten zijn in evenwicht. Tijd om de balans op te maken. Op het timpaan zie je twee bakjes. De verbindende stang is verdwenen, maar hier wordt duidelijk een weegschaal verbeeld. De weegmeester draagt een wonderlijke kroon. Is het de aartsengel Michaël, die de zielen van de overledenen weegt? (Zijn naamdag: 29 september, kort na de equinox.) Bomen verkleuren. Kraanvogels vliegen terug naar hun overwintergebied in het zuiden. Soms cirkelen ze rond alsof ze, luid kwetterend, opnieuw hun koers moeten bepalen. Er zijn nog pelgrims onderweg, maar de meesten gaan ook terug naar hun overwinterplek. Een goed moment om de balans op te maken. Wat heeft de reis gebracht? Welke schat neem je mee naar huis? Wat betekent die voor de koers van jouw leven?Sterrenbeelden: weegschaal, schorpioen, boogschutter. Winter(langste nacht, zonnewende rond 21 december) Het is weer winter. De cirkel is rond, maar het einde is ook een nieuw begin. Op het timpaan wordt dat verbeeld door een man en een vrouw: het oude jaar draagt het nieuwe. (aangeven op afbeelding timpaan). Het is de eeuwige cyclus van de natuur, van leven, dood en terugkeer. Na je thuiskomst kun je ervaren hoe sterk het vertrouwde is: je oude routines, de verwachtingen van je omgeving, de verleidingen van onze consumptiemaatschappij. Grote kans dat je, ondanks je reis, terugvalt in een oude groef en weer eenzelfde rondje gaat draaien. Aan de andere kant is er de dwang van de economie: groei, groei, groei, als een doel op zich. Liefst uitgedrukt in een rechte lijn schuin omhoog, alsof we ‘onze’ planeet willen verlaten.Misschien kunnen wij iets leren van het middeleeuwse denken in kringlopen, de onderlinge samenhang van al wat is, het belang van transformatie? Op het timpaan wordt dat laatste verbeeld door twee spiralen op het kleed van Christus. De spiraal is een prachtig, oeroud symbool voor het streven naar harmonieuze ont-wikkeling. afb